Jadwisin wraca do Radziwiłłów

Wojewoda Mazowiecki wydał decyzję, z której wynika, że pałac w Jadwisinie został odebrany rodzinie Radziwiłłów bezprawnie, bo nie powinien podlegać przepisom dekretu z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. O jego zwrocie rodzinie byłych właścicieli musi jednak zdecydować Sąd Okręgowy w Warszawiea

Po II wojnie światowej pałac Radziwiłłów w Jadwisinie został przejęty przez komunistyczne władze na mocy dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przypisy te umożliwiały przejęcie oprócz samych majątków ziemskich także pałace i inne budynki funkcjonalnie związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Za taki obiekt uznano także pałac w Jadwisinie wraz ze 100 ha leśnym parkiem. Dawna rezydencja ziemiańska została przekształcona w ośrodek rządowy, natomiast część parku przejęły Lasy Państwowe.
W 2006 r. potomkowie prawowitych właścicieli wystąpili do Sądu Okręgowego w Warszawie o zwrot pałacu. Postępowanie to zostało jednak zawieszone do czasu wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej, czy zespół pałacowy w Jadwisinie mógł podlegać przepisom komunistycznego dekretu o reformie rolnej. Pierwsza decyzja Wojewody Mazowieckiego z roku 2007 stwierdzająca, że przejęcie było zgodne z ówczesnym prawem, była niekorzystna dla rodziny właścicieli. Ze względu na błędy proceduralne została ona jednak uchylona przez Ministra Rolnictwa.
Obecnie Wojewoda Mazowiecki wydał ponowną decyzję, w której uznał, że nieruchomość nie powinna podlegać przepisom dekretu, a więc została odebrana niezgodnie nawet z rewolucyjnym „prawem”.
Nie spowoduje to jednak automatycznego zwrotu obiektu rodzinie Radziwiłłów. Sprawę komplikuje orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2010 r. o sygn. akt P 107/08, według którego organy administracji nie mają obecnie prawa do wydawania decyzji stwierdzających, czy dana nieruchomość podlegała przepisom dekretu o reformie rolnej, czy też nie. Umożliwi to jednak wznowienie zawieszonego procesu przed Sądem Okręgowym w Warszawie, który biorąc pod uwagę ustalenia wojewody będzie musiał rozstrzygnąć, czy i na jakich warunkach pałac Radziwiłłów w Jadwisinie wróci do rodziny dawnych właścicieli.
Maciej Lerman

PAŁAC W JADWISINIE powstał w latach 1896-1898 wg.  projektu francuskiego architekta Franciszka Arveuf. Rezydencja ma styl zbliżony do francuskiego renesansu. Budynek otoczony jest 100-hektarowym parkiem, stanowiącym pozostałość dawnej Puszczy Serockiej. W pałacu zamieszkali Maciej i Jadwiga z Krasińskich, którzy przenieśli się tu z rezydencji w Zegrzu, wykupionej przez władze carskie w związku z budową twierdzy.
Właśnie od imienia Jadwigi Radziwiłłowej pochodzi nazwa miejscowości Jadwisin. W roku 1927 w pałacu wraz z żoną Marią z Żółtowskich zamieszkał ostatni przedwojenny gospodarz, Konstanty Mikołaj książę Radziwiłł.
W odstępie kilku lat na świat przyszło trzech synów Konstantego: Krzysztof (1928), Jan (1930) i Albert (1931). Po wybuchu II wojny światowej Maria wraz z dziećmi przeniosła się do Warszawy, a rezydencję zajęli Niemcy. Konstanty, działający w konspiracji, zostaje aresztowany i przewieziony do więzienia w Pułtusku. Przebywa tam do 19 marca 1940 roku, po czym zostaje zwolniony. Pan na Jadwisinie, oficer Armii Krajowej i uczestnik działań zbrojnych Powstania Warszawskiego zostaje aresztowany, torturowany i zamordowany 14 września 1944 na terenie koszar w Zegrzu. Jego ciało zostaje odnalezione dopiero w roku 1969 i zidentyfikowane przez żonę na podstawie relikwi św. Jana Bosko, noszonej przez księcia na szyi. 
Władza ludowa przekazała rodzinną siedzibę Radziwiłłów Ministerstwu Oświaty, a w roku 1960 ulokował się w nim strzeżony ośrodek wypoczynkowy Urzędu Rady Ministrów. W chwili obecnej w rezydencji mieści się Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.
Do dziś pałac w Jadwisinie jest miejscem rodzinnych zjazdów prawowitych właścicieli. W roku 2007 w spotkaniu uczestniczyło 300 osób. Spadkobiercy księcia Konstantego przyjeżdżają również regularnie na jego grób w Serocku.
Oprac. MaCh